ZESPÓŁ STRESU POURAZOWEGO (PTSD) ORAZ TRAUMA ZŁOŻONA (CTPSD)
Geneza traumy
Będąc dziećmi, jesteśmy całkowicie zależni od swoich rodziców czy opiekunów w kwestii odpowiedzialności oraz realizacji naszych podstawowych potrzeb psychologicznych, takich jak poczucie bezpieczeństwa, miłości, akceptacji i wsparcia. Jeśli we wczesnym dzieciństwie zaspokojenie tych potrzeb zostanie zaburzone, możemy doświadczać wielu trudności w dorosłym życiu – a im więcej traumatycznych przeżyć w dzieciństwie, tym poważniejsze mogą być dalsze życiowe problemy. Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-11) wprowadziła diagnozę złożonego zespołu stresu pourazowego, który rozumiany jest jako skutek doświadczenia traum – zazwyczaj wielokrotnych, długotrwałych, powtarzalnych i rozpoczynających się w okresie dzieciństwa, na ogół o charakterze interpersonalnym, takich jak: przemoc wobec dziecka, wykorzystywanie lub powtarzające się akty agresji i zaniedbania.
Jakie są konsekwencje traumatycznych doświadczeń?
Najważniejsze objawy zaburzeń stresu pourazowego związane są z ponownym przeżywaniem zdarzenia traumatycznego, które zazwyczaj pojawia się w postaci żywych, natrętnych wspomnień i retrospekcji o różnym stopniu nasilenia – od łagodnego po ciężkie. Dodatkowo, przeżywanym obrazom towarzyszyć mogą przytłaczające emocje, takie jak strach, przerażenie, złość oraz silne doznania fizyczne. Główną strategią osób cierpiących z powodu stresu pourazowego jest aktywne unikanie – zarówno wewnętrzne unikanie: myśli i wspomnień bezpośrednio związanych z wydarzeniem, jak też zewnętrzne unikanie: ludzi, rozmów, czynności czy sytuacji przypominających to wydarzenie. Pacjenci mogą również doświadczać poczucia zagrożenia w codziennych sytuacjach życiowych poprzez zwiększoną reakcję na nieoczekiwane bodźce, np. nagły dźwięk.
Nowe podejście - trauma złożona
Zespół stresu pourazowego może wystąpić w wyniku pojedynczego traumatycznego zdarzenia, np. wypadku samochodowego, ataku terrorystycznego czy gwałtu. Natomiast zespół traumy złożonej wiąże się z występowaniem chronicznych lub wielokrotnych traumatycznych sytuacji, np. związanych z powtarzającą się lub długotrwałą przemocą, zaniedbaniem lub ekstremalnym stresem. W przypadku złożonego zespołu stresu pourazowego, oprócz wymienionych objawów, pacjenci doświadczają dodatkowo: problemów z regulacją afektu, trudności w zakresie regulacji emocjonalnej, wysokiej częstotliwości przekonań o własnej bezwartościowości, którym towarzyszy wstyd, poczucie winy lub porażki, oraz trudności w podtrzymywaniu relacji lub odczuwaniu bliskości z innymi. Mogą pojawiać się również myśli lub zachowania samobójcze, nadużywanie substancji psychoaktywnych, objawy depresyjne czy psychotyczne, oraz rozmaite dolegliwości somatyczne.
Czego doświadczają osoby pod wpływem traumatycznych doświadczeń życiowych?
Objawy stresu pourazowego w postaci nawracających wspomnień, koszmarów sennych, objawów dysocjacyjnych czy nadmiernego pobudzenia generują stałe poczucie zagrożenia i prowadzą do unikania bodźców związanych z traumatycznym wydarzeniem. W przypadku traumy złożonej wiąże się to z szeregiem innych problemów, takich jak: trudności w regulacji emocji (dysregulacja afektu, długotrwały brak odczuwania pozytywnych emocji), zaburzenia w relacjach interpersonalnych (problemy w życiu osobistym, poczucie oddalenia lub odcięcia od innych osób, trudności w utrzymaniu relacji z ludźmi, ciągłe poczucie izolacji), czy też negatywne poczucie własnej wartości (chroniczne odczucie bezwartościowości lub porażki, myślenie, że jest się „złą osobą”, ciągłe obwinianie siebie za konsekwencje traumatycznych zdarzeń). Ponadto wymienionym objawom często towarzyszyć mogą natrętne, destrukcyjne myśli, np: „To była moja wina. To nie powinno się wydarzyć. Zawiodłem innych ludzi. Jestem złym człowiekiem. Innym ludziom się to nie przydarza. Świat jest niebezpiecznym miejscem. Nikomu nie można ufać.”